Een andere agenda

On 18 december 2016, in duurzaamheid, migratie, ruimtelijke ordening, by Zef Hemel

Gelezen op US Global Investors op 18 mei 2011:

Emerging Europe's Middle and Affluent Class Equal to that of China

 

Afgelopen week een lezing gegeven aan schoolleiders van Haagse VWO-scholen. Wat volgde was een boeiend, drie uur durend gesprek dat zich vooral richtte op onze Europese perceptie van globalisering versus een Aziatische. Boodschap: ons West-Europese superioriteitsgevoel staat ons in de weg om de nieuwe werkelijkheid onder ogen te zien. Dat is er een van een snel groeiende middenklasse in Azië, Oost-Europa en Zuid-Amerika dankzij massieve urbanisatie. Ik schreef er al over in NRC Handelsblad eind september 2016. Dus terwijl in het Westen de gesuburbaniseerde middenklasse relatief slinkt, groeit deze elders in de wereld, maar dan ècht urbaan, onstuimig. Het wonder doet zich nota bene voor in onze voormalige koloniën. We kijken nog steeds neer op de megasteden met hun sloppenwijken in China, India, Turkije en Indonesië. Nog steeds beseffen wij niet dat juist daar een omvangrijke middenklasse groeit. In China omvat deze nu al 149 miljoen zielen. In Rusland gaat het om 70 miljoen mensen. In 1989 was er in deze landen nog bijna geen middenklasse. In 2025, zo schat McKinsey Global Institute, zullen er meer kinderen in middenklasse-gezinnen geboren worden in China, Latijns Amerika en Zuid-Azië dan in Europa en de VS bij elkaar.

De vraag die de rectoren bezighield was wat wij in Nederland zouden moeten doen. Ik antwoordde: alsnog een metropool ontwikkelen. Maar Londen dan, wierpen zij tegen? Die stad is te duur, dat  is toch afschuwelijk? Nee, uitgerekend Londen ontwikkelt een nieuwe multiculturele middenklasse. Toen ik vertelde dat de Nederlandse regering, samen met de provincies, in feite van het hele land één grote, sterk verdunde stad wil maken, keek iedereen mij glazig aan. Maar toen ik liet zien dat dit tot de minst duurzame metropool op aarde zal leiden, met bovendien maar weinig agglomeratievoordelen en vrijwel geen mogelijkheden voor integratie en de vorming van een nieuwe middenklasse, terwijl bijvoorbeeld de Japanse megasteden de aarde veel minder belasten en de Indiase megasteden minderheden kansen op vooruitgang bieden, begon er iets te dagen. Aziatische verstedelijkingsmodellen worden, ondanks buitenlandse handelsmissies naar het Verre Oosten, in Europa niet geaccepteerd. Men aanvaardt wel de schaalvergroting, maar niet de dichtheid. Men wil wel groeien, maar zonder migranten. Men verkiest suburbs boven hoogbouw. Men bouwt liever aan bestaande spoorlijnen dan aan metro in onze grote steden. Productiviteitsgroei kan de krimpende middenklasse nooit compenseren.  We hebben, concludeerden de rectoren, inderdaad een andere agenda nodig.

Tagged with:
 

Middelpuntvliedende kracht

On 13 juli 2016, in economie, politiek, by Zef Hemel

Gelezen in MO Nieuws van 29 oktober 2003:

Ruim tien jaar geleden werd Saskia Sassen, hoogleraar sociologie aan de Universiteit van Chicago, geïnterviewd door het Belgische MO Nieuws. Haar betoog, opgetekend door John Vandaele, is ook nu nog, of uitgerekend op dit moment, boeiend om terug te lezen. Uitvoerig vertelde ze over de effecten van globalisering na 9/11. Ook speculeerde ze over de machtsconcentratie in de handen van de rijkste tien procent, het snelle verdwijnen van de middenklasse, het ernstige verlies aan democratie, het strijdbare verweer van de anti-globalisten. De invloed van de Verenigde Staten, zei ze, zou verder inboeten. Hun macht was nog vooral militair. Het zuidelijk halfrond met zijn megasteden zou juist aan macht winnen. De globalisering had een middelpuntvliedende kracht in beweging gezet, waardoor staten de grote verliezers zouden zijn en grote bedrijven de winnaars. Uitzonderingen waren er ook: centrale banken en ministers van financiën zouden juist aan macht winnen. En de antiglobalisten zouden, in mondiale netwerken geweven, steeds meer tegenwicht gaan bieden. Na 2003 volgden de financiële crisis, Occupy Wallstreet, Sandy, de problemen met Griekenland, de opkomst van IS, de bootvluchtelingen uit Afrika en het Midden-Oosten, El Nino, de enorme schuldenlast van veel staten, de Brexit in 2016.

Vrijwel al haar voorspellingen lijken uit te komen. Haar recente boek, ‘Expulsions’ (2015), is overigens veel somberder van toon. Daarin stelt ze o.a. wereldwijde migratie in een heel nieuw daglicht. Overzeese landaankopen door multinationals nemen snel toe. Mensen worden van hun land verdreven. Dat is geen normale migratie van het platteland naar de stad. In 2003 geloofde Sassen nog dat er ‘een nieuw imperium’ zou ontstaan, dat meer gebaseerd is op internationale akkoorden, recht en zachte macht. Dat nieuwe, zachte machtscentrum zou de leegte die de Verenigde Staten achterlieten opvullen. “En het zal de EU zijn die deze nieuwe wereldorde zal leiden, precies omdat ze daarin het meest ervaring heeft -de EU zelf is één grote oefening in internationale samenwerking op basis van akkoorden en regels- en omdat ze de internationale politiek ook vanuit dat perspectief benadert.” Van dat laatste komt dus helemaal niets terecht. Ook Europa stort zichzelf nu in een ernstige crisis. De middelpuntvliedende kracht lijkt veel groter dan Sassen in 2003 bevroedde. Als er een zachte internationale orde in de maak is, dan kan die alleen nog gevormd worden uit mondiale stedelijke netwerken. Of niet. Zelfs ik begin somber te worden.

Tagged with:
 

Peak Trade

On 19 juni 2016, in economie, by Zef Hemel

Read in NRC Handelsblad of 28 April 2016:

Again two newspaper articles worth reading: one of Frank Boll (28 April), on capitalism triumphant, the other of Maarten Schinkel (4 May), on the future of global trade. Boll, founder of Ecofis, wrote in the Dutch newspaper NRC Handelsblad on how capitalism liberated migrants from the countryside on a massive scale since the Chinese started their economic liberalisation policies at the end of the seventies of the twentieth century. Urbanization started, poverty rates dropped, two billion people entered the middle class, world income doubled. So why is everybody criticizing capitalism nowadays? It seems the tremendous success of capitalism is creating its own enemies. It did so, Boll emphasizes, in the past too, time and again. The point is, he thinks, most of the developing world is still lacking full capitalism: land rights for the poor in particular. Then he quotes Nobel prize laureate Robert Solow (1924), who did research in the fifties and later on the evolution of economic growth. Land, labour, and capital can explain only 20 percent of economic growth. Eighty percent is non-economic: human capital, technology, social institutions, urbanisation, advanced cities providing both civic institutions and technological infrastructure. Regimes patronizing their citizens always reduce growth. (More on Solow: http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/economic-sciences/laureates/1987/solow-lecture.html ).

Schinkel, editor of NRC Handelsblad, tried to explain the massive protests against TTIP, the Trade Pact between the US and Europe being negotiated. Globalization reached its peak in 1914. With the Great War, times of global prosperity ended, nation-states took over, which resulted in more crisis, another war. Then it took more than sixty years of troublesome state-to-state negotiations to reach the old level of globalization again. And, yes, now we all feel uncertain again. Why? Too many shocks, technology is developing too fast, urbanizing China entering the world market being a major shock we still have to accommodate. Again we all seem to long for strong nation-states, people hoping their governments will protect them. Schinkel: “Maybe this era of ever expanding global trade is over and are we now experiencing a 1914-moment. Whether this lack of global solidarity is making the world safer, can be doubted.” Sure, the nation-state will be no help. It will make things worse. Only global networks of expanding and collaborating cities can save the world. So enterpreneurial citizens all over the world, unite!

Tagged with:
 

Jane Jacobs again

On 1 april 2016, in economie, by Zef Hemel

Read in OECD Territorial Review of the Metropolitan Region Rotterdam-The Hague (2016):

With the financial support of the Ministry of Interior Affairs in The Hague, the OECD published a report on the regional economy of the two Dutch neighboring cities Rotterdam and The Hague. It’s worth reading, especially for the students  following my course on global cities at the University of Amsterdam. How competitive are these two cities in the South Wing of the former Randstad area or, better, why do they lack competitiveness? The OECD concludes that “the distinct socio-economic profiles of Rotterdam (centred on the port and logistics activities) and The Hague (specialised in public administration and services) have contributed to weak functional integration of the MRDH area,” and also the “two cities have not traditionally considered themselves as natural partners”. Commuting flows between the two cities are extremely low, even though the distance between them is less than 30 kilometres. And yes, it’s the most densiliy built area in the Netherlands. ”However, the MRDH lags behind the Dutch average in terms of educational attainment, disposable income and employment.” Globalization is testing the capacity of city-regions to exploit their comparative advantages. MRDH is losing ground. “It has struggled to recover from the 2008 global crisis and continues to be outperformed by other metropolitan areas in the Randstad.”

So what does the OECD advise the Ministry and its two cities? Its key recommendations are:  it’s a long way to go, and best would be “focusing inward to promote greater integration of the MRDH while looking outward to boost the national and international profile of the region”. Personally I hope they will not boost the national and international profile too much. The two cities are quite good at that already. Better look inward. That’s also what I teach my students, I mean, the sustainable development of a city-region requires giving greater attention to the creation and conservation of regional wealth. Especially now that globalization is testing regional economies, big projects are no help, nor does city marketing. Focus on your regional assets. So let’s quote the great American planner John Friedmann, who wrote: “Sustainable development is never bestowed from the outside but must be generated from within the regional economy itself.” Or I would suggest reading Jane Jacobs again: Cities and the Wealth of Nations, 1984.

Tagged with:
 

Strange, ironic

On 22 september 2015, in economie, wetenschap, by Zef Hemel

Heard in the Volkshotel, Amsterdam, on 17 September 2015:

Theme of the first Ruimtevolk College last week at the Volkshotel (People’s Hotel) in Amsterdam was ‘Foreign capital in the city’. Two professors of the University of Amsterdam, Ewald Engelen (financial geography) and me (urban planning), were asked to give a lecture on the subject. Engelen spoke first. His tone was agressive, angry, mad. It was, he told us, a lecture he had given in Antwerp last summer, his slides were just for him, for not getting lost in his anger. Between good and evil, for him there was a clear distinction; unlike a scientist he lacked any doubts. He accused the bankers, the entrepreneurs, the planners and the politicians for not stopping the madness of globalization. His tone was fiercely anti-urban: Amsterdam should stay small and successful cities are plundering the countryside. Now and then he raised his voice. His rhetoric and temper moved me. The hall was sold out, the air inside was hot and humid. You almost could feel the floor trembling. At a certain point I imagined there was Karl Marx standing in the middle of the Volkshotel (ironic name: People’s Hotel), an intellectual rousing the proletariat. Or was it Max Havelaar? I thought revolution might be coming.

I myself felt like Bakunin. My lecture was less clear. The title I had chosen was ‘Strange’, because the spatial trends I described are very obscure indeed. What we observe at this very moment is an extreme kind of spatial concentration of certain scalable phenomena: tourists, Airbnb, capital, expats, migrants, all global things, at the same time very localized. Some cities are growing fast, others are shrinking. It’s the process of globalization we’re in. Cities are being hit as if by thunder and lightning. What’s happening in London has nothing to do with the rest of the UK.  The same holds for Amsterdam (on the picture: number of Airbnb dwellings in the Netherlands 2014). That’s why the world is looking more and more unequal, spiky, everything seems to be totally out of control. Mayors like Boris Johnson and Michael Bloomberg are pleading for devolution. They are right. You have to solve problems at the local level. But my lecture was to no avail, the audience just didn’t want to know. And Ewald Engelen started stirring up the masses again. When at last I got the chance to speak I tried to explain what is the difference between Engelen and me: Engelen thinks globalization is a project you can stop, while I think globalization is a process you have to deal with. Marx and Bakunin. I’m afraid Marx will win, again.

Tagged with:
 

De stad opkrikken

On 23 maart 2012, in economie, by Zef Hemel

Gelezen in NRC Handelsblad van 8 februari 2012:

Twee artikelen uitgeknipt en naast elkaar gelegd: een recensie van ‘World 3.0’ van Pankaj Ghemawat, de ander een interview met Pascal Lamy. Ghemawat is econoom in Barcelona, Lamy is topman van de Wereldhandelsorganisatie WTO. Beiden bieden een mondiaal perspectief en zijn niet bang voor grote getallen. Ghemawat leert ons dat slechts 20 procent van het bruto wereldproduct wordt geëxporteerd, dus 80 procent is nog altijd lokaal. Lamy vertelt dat Europa voor 65 procent met zichzelf handelt, Azië voor 55 procent, Noord-Amerika meer dan 40 procent en Latijns-Amerika 30 procent. Meer dan vijftig procent van de wereldhandel in producten betreft halffabrikaten, componenten. Met de globalisering valt het dus nog wel mee. Niet alles wordt tegenwoordig in China gefabriceerd. Grenzen, aldus Ghemawat, hebben dus nog steeds betekenis. “Iedere procent extra geografische afstand leidt tot een procent minder handel.” Deregulering, voegt hij eraan toe, is dus rampzalig.

Beide artikelen deden met denken aan het briljante artikel van de Amerikaanse econoom Paul Krugman uit New Perspective Quarterly (1995), getiteld ‘De lokalisering van de wereldeconomie’.  Krugman voert daarin twee Amerikaanse steden ten tonele: Los Angeles en Chicago. Hij ontdekte dat de exportbasis van beide steden in hoge mate gespecialiseerd is en dat het merendeel van de economie zich binnen de steden afspeelt. Dit noemt hij ‘de paradox van de wereldeconomie’. Daarmee bedoelt hij dat de internationale handel, als percentage van de wereldproductie, nu niet veel groter is dan een eeuw geleden. Voor mondiale concurrentie hoeven mensen dus ook niet zo bang te zijn. Doordat machines op afstand halffabrikaten produceren, kunnen steden zich vrijmaken en richten op de niet-tastbare dingen. Diensten bijvoorbeeld. Of kunsten. En kennis. Diensten zijn lokaal. En kennis kan ver reizen zonder dat een stad deze verliest. Grote steden als Los Angeles en Chicago lijken onderhand geheel los te staan van hun fysieke omgeving. Grondstoffen hebben ze bijna niet meer nodig. “De elf miljoen inwoners van het moderne Los Angeles zijn daar vanwege elkaar; als je de hele stad zou kunnen opkrikken en duizend kilometer verplaatsen, zou de economische basis nauwelijks zijn aangetast.” Hun economieën gaan steeds meer op elkaar lijken. Die worden abstract. Voor Nederland geldt dit alles niet; wij spelen liever voor doorvoerland van overwegend halffabrikaten. Steden hebben wij niet nodig.

Tagged with:
 

Zelfvoorzienend Manhattan

On 14 december 2009, in boeken, by Zef Hemel

Gelezen in ‘Twenty minutes in Manhattan" (2009) van Michael Sorkin:

Of ik een recensie wilde schrijven. Da’s prima. Het boek ligt voor me op tafel, Michael Sorkin is de auteur, architectuurcriticus en hoogleraar aan City College of New York, alwaar hij tevens directeur is van een graduate studie in stedelijk ontwerp, zeg maar stedenbouwkundig ontwerpen. Op de achterflap lees ik lovende kritieken van niet minder dan Mike Davis (City of Quartz), Sharon Zukin (Naked City etc.), Marshall Berman (All that’s solid melts into air) en anderen. Wat moet ik daar nog aan toevoegen? Het boek beschrijft de dagelijkse wandeling van Sorkin van zijn appartement in Greenwich Village naar zijn studio in Tribeca – een tocht van twintig minuten. Denk nu niet dat zoiets saai is. Manhattan is verre van saai en Sorkin is allesbehalve een saaie man.

Zoals gebruikelijk lees ik eerst de laatste bladzijden en vooral de zinnen waarmee de auteur zijn boek besluit. "Like the nation as a whole, New York lacks an adequate industrial policy, and the Trump Soho – as its eponymous neighborhood next door – represents the transformation of an ‘obsolete’ industrial neighborhood into something more congenial to the current market. This transformation reproduces, at the scale of the city, something that is going on globally, a kind of spatial segregation – or zoning – of continental reach: New York’s industrial neighborhoods are now in China or Mexico." Hebben we hier te maken met een nostalgicus die niets van de moderne tijd moet hebben en processen van globalisering niet begrijpt? Ik vrees van niet of beter: gelukkig van niet. "What is sacrificed locally is not simply blue-collar employment but a vital idea of what constitutes a city, an idea that includes notions of self-sufficiency and diversity." Hier spreekt iemand die het heeft begrepen, die weet wat steden zijn. "The gathering storm of development – ratified by the Trump hotel, the emergence of our own BID, and a rash of construction – will surely have a number of consequences. One of them is that Dale, my homeless friend, will be forced out of the neighborhood." (…) the good city abounds with useful margins, the slack of indifference."

Dit boek moet ik aandachtig lezen.

Tagged with:
 

Globalisering?

On 1 juli 2009, in geschiedenis, internationaal, by Zef Hemel

Gelezen in ‘Globalization. A Critical Introduction’ (2005) van Jan Aart Scholte:

Gisteravond Ronald Venderbos gesproken. Ronald is directeur van de Dienst Infrastructuur, Verkeer en Vervoer van Amsterdam. Van huis uit is hij politicoloog. Als een van de weinige alliantiedirecteuren was hij in mei niet meegeweest naar New York en had dus niet mijn verhaal gehoord over de economie van de stad. Na afloop had hij wel de afwijzende reactie opgemerkt van de andere directeuren op mijn New Yorkse verhaal. Ik dacht terug aan de heftige emotie rond mijn relativering van globalisering. Die werd gezien als bezijden de waarheid en ook ondeugdelijk om er beleid op te funderen.

Thuisgekomen herlas ik Jan Aart Scholtes introductie op globalisering. Iedereen heeft het over globalisering, schrijft hij. "Yet, if asked to specify what they understand by ‘globalization’, most people reply with considerable hesitation, vagueness, and inconsistency. Moreover, much discussion of globalization is steeped in oversimplification, exaggeration and wishful thinking. In spite of a deluge of publications on the subject, analyses of globalization tend on the whole to remain conceptually inexact, empirically thin, historically ill-informed, economically and/or culturally illiterate, normatively shallow, and politically naïve."

Troostende woorden zijn het. Maar het helpt allemaal niet als mensen geen kennis willen vergaren en in onwetendheid willen blijven leven. Venderbos had een oplossing. Ik moest bewegelijker zijn, minder star. Waar ik stop, zou hij juist willen doorgaan. Ik grijp intussen naar een ander boek dat ik weer wil lezen. ‘Animal farm’ van George Orwell.

Tagged with:
 

Blind voor de bol

On 29 januari 2009, in filosofie, by Zef Hemel

Gelezen in ‘Sferen’ van Peter Sloterdijk (2003):

Vanwaar die verwarring ineens, nu de kredietcrisis zich lijkt te verdiepen? Iedereen lijkt maar wat te roepen. Onrust door het ontbreken van een zingevend toekomstperspectief als vangnet is één verklaring, een andere is: gebrekkig inzicht, gebrekkig overzicht, gebrekkige kennis. Peter Sloterdijk schrijft daarover in ‘Sferen’, in het hoofdstuk, getiteld ‘Meetkunde in het onvertrouwde’, dat aan de globalisering is gewijd. Ik citeer: "Het schouwen van het eenparige, geopende, rondom-totale is voor de gewone stervelingen zo goed als nooit weggelegd, omdat ze altijd geketend blijven aan de actualiteit en aan het op een na beste van wat hun overkomt; midden in de bol zijn ze blind voor de bol. In dagelijkse beslommeringen, verhalen en meningen verstrikt, zien ze voorbij aan de theorie-ontsluitende uitzonderingstoestand van het integrale panorama in het opengelegde Zijn. Ze ‘realiseren’ daarom niet hun positie in het onveranderlijke, eenparige zelf en verliezen zich in versplinterende meningen over van alles en nog wat."

Sloterdijk spreekt van ‘de kijkschool van het filosofische totaalpanorama’ als mogelijke uitkomst. Schouwen in het Ene Al. Ik zou liever zeggen: probeer jezelf buiten de bol te plaatsen. Bolaanschouwing dus. Het is fascinerend om te zien hoeveel boeken en theorieën er over globalisering, over mondiale ontwikkelingen verschijnen. Mogelijkheden genoeg, zou ik zeggen. Lezen!

Tagged with:
 

Krugman, de held

On 15 oktober 2008, in economie, by Zef Hemel

Gelezen in Het Parool van 14 oktober 2008:

Paul Krugman heeft de Nobelprijs voor economie 2008 gewonnen!

Een gat in de lucht sprong ik toen ik het nieuws ‘s avonds hoorde. Een zeer terechte keuze. Fascinerend alleen om te zien hoe dit bijzondere nieuws door de media vervolgens wordt gekoppeld aan enerzijds de kredietcrisis (zeg maar, de waan van de dag), anderzijds de kritische columns van Krugman tegen het Bush-bewind in de New York Times van de afgelopen jaren, overigens mooi na te lezen in The Great Unraveling, 2004 (alweer: de waan van de dag). De werkelijke betekenis van het werk van Krugman ligt volgens mij heel ergens anders. Zijn analyses van globalisering en de grootstedelijke economie zijn veel fundamenteler en belangrijker dan zijn fulmineren tegen de Bush-administratie. Die analyses zijn mooi na te lezen in eenvoudig Nederlands, in voor leken toegankelijke taal. Ze werden namelijk ooit gebundeld en van een helder voorwoord van Rick van der Ploeg voorzien in: ‘De borreltafeleconomie. Drogredenen over globalisering’ (1996). Het allermooiste opstel is daarin het laatste, getiteld ‘De lokalisering van de wereldeconomie’. Hierin vergelijkt hij de economieën van Los Angeles en Chicago met elkaar. Waarin bijvoorbeeld deze treffende passage: "Hoewel we tegenwoordig de mond vol hebben van globalisering, van een wereld die klein geworden is, zie je als je naar de economieën van moderne steden kijkt, juist een proces van lokalisering: een gestaag toenemend deel van de beroepsbevolking produceert diensten die alleen binnen het stedelijk gebied worden verkocht." Kortom, de economie groeit in de steden, puur lokaal, en hele grote steden zijn economisch bijna zelfvoorzienend. Je zou ze zo kunnen optillen en duizend kilometer verplaatsen – ze functioneren gewoon door. Een constatering die Jane Jacobs in de jaren zestig ook al deed.

Zouden journalisten ooit de moeite nemen dit soort belangwekkende constateringen tot zich te nemen? Ik moet het nog zien. We wachten af.