Goutum

Vandaag wandelen we langs de Potmarge en de Wirdumer Feart; op de weg terug gaan we langs het Alddjip tot aan het Van Harinxmakanaal. Jos van Langen heeft me uitgenodigd. Hij wil me Friese trekvaarten laten zien. In 1981 verscheen Barges and Capitalism, de studie van historicus Jan de Vries over het punctuele passagiersvervoer tussen de Hollandse steden in de zeventiende eeuw door gegraven vaarten – opvolger van het succesvolle beurtvaartenstelsel. Cornelis van Eesteren wees me er destijds op – ik moest het beslist lezen. Het Hollandse trekvaartenstelsel is me sindsdien blijven fascineren. Nu loop ik hier. De hele dag blijft de mist hangen. Het water dat we volgen verbond ooit Leeuwarden met Grou. Met de komst van de trein en later de auto raakte het water in verval. Er kwamen vaste bruggen en duikers, door de aanliggende industrie vervuilde het water. In 1990 verscheen in Noorderbreedte een studie van historisch geograaf Meindert Schroor over trekvaarten in Groningen en Friesland. Ook Schroor had Barges and Capitalism gelezen. Toen stedenbouwkundige Jos van Langen hiervan hoorde ontwierp hij een sloepenroute voor De Zuidlanden, de toekomstige uitbreidingswijk van Leeuwarden. Het bleek een gouden greep.

Van Langen is trots op het resultaat. Hij toont me het historische water dat in onbruik was geraakt en dat hersteld moest worden en zelfs deels verlegd. Bruggen werden opgehoogd, nieuwe kades en ligplaatsen aangelegd, de barrière van het Van Haringxmakanaal geslecht. Alles gefinancierd door de provincie nadat daar in ruime mate geld beschikbaar was gekomen voor het Friese Merenproject. Dat project hield verband met de val van de Berlijnse muur. Duitse toeristen verkozen het water van Brandenburg boven de Friese meren. Voor de Friese watersport zag het er in de jaren ’90 somber uit. Er moest iets gebeuren. Leeuwarden opperde de aanleg van een sloepenroute en de provincie ging akkoord. Het idee trok ook ontwikkelaars van De Zuidlanden over de streep: sloepen verhogen de waarde van de woningen in dit open cultuurland zonder veel referenties. Voorbij Goutum verwonder ik me over de vele fietsbruggen en kostbare viaducten over het water, allemaal aangelegd met publieke middelen. Waar de routes onderlangs duiken blijken de wanden zelfs versierd met kunstwerken van keramiek. Ik waan me in Venetië. Bewoners, zegt Van Langen, kunnen nu rondjes varen van zes kilometer, denk je eens in: een zomers zonnetje, witte wijn aan boord, met rondom overal dure koopwoningen verscholen achter het riet.