Den Haag

Onlangs verscheen een vuistdik boek over de stand van de stedenbouw in Nederland. Aanleiding: 25 jaar Bond van Nederlandse Stedenbouwkundigen en Planologen (BNSP). Bij het doorbladeren valt mijn oog op een groot diagram, afgebeeld over twee volle pagina’s, direct volgend op het redactioneel. Het is gemaakt door Dunja Kroonenberg. Ik kijk naar een deprimerend beeld, eigenlijk helemaal niet passend bij zo’n feestelijk jubileumboek. Het toont ‘de dynamiek van de Nederlandse woningmarkt’ tussen 2000 en 2025. De lijnen weerspiegelen landelijke cijfers, de aantallen, de feitelijke woningproductie; ruimtelijk is het allemaal niet. Wat blijkt? In 2006 piekte de woningproductie in Nederland. Daarna ging het snel bergafwaarts. Het dieptepunt was in 2011. Daarna krabbelde de productie weer langzaam op, maar deze bereikt niet meer het niveau van voor 2011. Nee bij lange na niet. En al die vijfentwintig jaren blijft de gemiddelde woningprijs gewoon doorstijgen; in 2025, helemaal op het eind, is deze zelfs het allerhoogste. De koper is dus steeds duurder uit, ongeacht of er nu veel of weinig gebouwd wordt.

Natuurlijk is het de financiële crisis die vanaf 2008 zorgt voor een ongekende val van de woningproductie, maar de trend zet al twee jaar eerder in. Na de financiële crisis volgen de verhuurdersheffing, de stikstofcrisis, de pandemie en de oorlog in Oekraïne. Ze helpen niet echt. Helemaal bovenaan staan de regeringsnota’s en de verantwoordelijke ministers keurig op de tijdlijn vermeld, maar dat lijkt allemaal niet uit te maken. Minister Cramer stond gewoon machteloos, Blok had de verhuurdersheffing niet moeten invoeren, De Jonge heeft weinig verschil kunnen maken, Keijzer regeerde te kort. Tussendoor, na 2010, is er even geen minister meer. Dat is het tijdperk Rutte I. Maakt het veel uit? Het is de financiële crisis die ons land niet meer te boven is gekomen, dat laat de diagram duidelijk zien. Veel hoop dat ons land het (groeiende) woningtekort zal inlopen laten de cijfers niet zien, wel dat de woningprijzen verder zullen stijgen. Of zou het een ruimtelijk vraagstuk zijn? Want waar was na 2008 de woningvraag het grootst en stokte de productie, waar werd deze daarna niet meer ingelopen, waardoor de brand uitsloeg en zich over het hele land verspreidde? De BNSP en de nieuwe minister wens ik veel succes toe.