Elp

Knapzakroute 4 leidt ons door de enorme bossen van Schoonloo. We zijn het Oranjekanaal al ruimschoots gepasseerd. Zijn deze naaldbomen wel gezond? Voor ons wordt het pas echt interessant wanneer we het Elperstroomgebied binnenwandelen. Het bijzondere beekdal had ik al eens eerder doorkruist, maar ditmaal wandelen we in zuidelijke richting, terug naar Orvelte, ons beginpunt. Links van ons nat grasland dat verwijst naar de kronkelende Reitma, een lief beekje op afstand, rechts van ons de rechtgetrokken Elperstroom. We blijven lange tijd langs de Elperstroom wandelden, tot aan het Oranjekanaal. Ik word nieuwsgierig. Wat is dit? Na afloop lees ik ‘Wezenlijke kenmerken en waarden van natuurnetwerk Nederland in Drenthe’ (2025), een publicatie van de provincie. De opbouw van het lijvige document is systematisch: actuele natuurwaarden, bodem- en watercondities, ruimtelijke kwaliteiten, samenhang, knelpunten, steeds per deelgebied. Nee, ik weet niets van planten of vogels. toch raak ik ontroerd. Dat Elperstroomgebied is heel bijzonder. Alleen heeft het last van ernstige verdroging. Het omringende landbouwgebied wordt al decennia diep ontwaterd en het Oranjekanaal, uit 1860, doorsnijdt alles.

Ik lees: “Tijdens de ruilverkavelingen van de jaren zestig en zeventig is het systeem hydrologisch gezien sterk aangetast. Zo is de Elperstroom ten behoeve van de landbouw verdiept, en parallel aan de oorspronkelijke loop zijn de Nieuwe Elperstroom en de oostelijke leiding aangelegd. Daaromheen is een stelsel van sloten tot aan het stroomdal aangelegd. Deze ingrepen hebben geresulteerd in veel minder aanvoer van grondwater en verdroging van het stroomdal.
Bijkomend effect was een vermindering van de basenaanvoer, wat leidde tot verzuring van de terreinen. Zowel in oppervlak als kwaliteit hebben de madelanden hier sterk onder geleden.” We lopen door, tot aan het Oranjekanaal waar we vanmorgen onze wandeling begonnen. Ik lees: “De waterafvoer wordt nu westelijk om de Reitma heen geleid.” Ten zuiden van het kanaal is alles nog redelijk herkenbaar, maar daarboven is de oude waterhuishouding feitelijk om zeep geholpen. Het grootste probleem is verdroging als gevolg van de sterk verlaagde waterstanden ten behoeve van de landbouw. Populaties sterven hier, zeker in droge zomers. Gebiedsvreemd water wordt vanuit het Oranjekanaal ingelaten. Ook dat tast de natuurwaarden aan. De verruiging die er het gevolg van is, maakt alles ellendig. Ik zucht diep.