Ill fares the land

Na vier jaar wandelen stuit ik bij toeval op Voettocht naar het hart van het land (2014), een boek van de Zeeuwse journalist Jan Schuurman Hess. Ook Schuurman Hess liep dwars door Nederland, liefst twee jaar lang, ‘bijna elke donderdag en vrijdag’. Ergens vind ik nog een exemplaar van het boek. Ik begin te lezen. De rampzalige verkiezingsuitslag van 2010 vormde de aanleiding voor deze sociaaldemocraat om letterlijk in beweging te komen: hij wilde weten waarom zoveel mensen boos waren op de PvdA. Hij besloot mensen op straat aan te spreken, onbevooroordeeld naar hen te luisteren. Zijn centrale vraag: hoe sociaal en democratisch zijn we nog? Na een jaar weet hij het: “Tegen de achtergrond van een steeds verdere internationalisering van samenleving en economie lijkt het alsof menselijke verhoudingen niet meer tellen, alsof niemand er nog toe doet. Identiteit, verbondenheid en gemeenschapszin hebben geen plaats in de structuren van macht en rijkdom.” Hij is dan in Grou.

Bij Meppel stak hij de grens met Drenthe over. Via Hoogeveen, Coevorden en Klazienaveen bereikte hij Ter Apel, wandelde door naar Finsterwolde en Delfzijl, tuimelde bij Stroobos in Friesland, stond weer op en beende via de Friese Wouden naar Heerenveen, deed Sneek en Warga aan, daarna Leeuwarden en Stiens, nam uiteindelijk de boot naar Terschelling. Waar hij liep, daar wandelde ik ook. Zijn verslag is journalistiek en doet me denken aan Reizen zonder John (20120 van Geert Mak: of je nou wandelt of de auto neemt, het maakt kennelijk niet uit, het zijn dezelfde toevallige ontmoetingen, dezelfde observaties, dezelfde deprimerende toon. Mak voorvoelde al de komst van Trump. Voorvoelde Schuurman Hess ook de komst van Schoof? Een tweedeling tussen mensen die profiteren en zij die de lasten dragen was volgens hem het probleem. “Een eenzijdige focus van de sociaaldemocratie op het openbaar bestuur vormt haar grootste bedreiging.” Uiteindelijk is het Tony Judts Ill Fares the Land (2010) die beide heren na hun lange reizen herhalen: “Wee het land waar haast het zijn bepaalt, waar rijkdom groeit maar de mens verschraalt.”