Toen turf, nu gas

On 27 oktober 2010, in energie, geschiedenis, by Zef Hemel

Gelezen in De rationele optimist (2010) van Matt Ridley:

Het boek gaat over de evolutie van de welvaart. Aardig schrijft Ridley over energiewinning en energiegebruik na 1700. Het einde van de slaventijd schrijft hij toe aan het beschikbaar komen van steenkool. Spierkracht van slaven was toen ineens niet meer nodig. Ook weet hij waardoor er een einde kwam aan de Nederlandse Gouden Eeuw: de turf raakte op. Tegelijkertijd wijst hij erop dat de opbloei van de Nederlandse steden in de zeventiende eeuw in de eerste plaats mogelijk werd gemaakt door turfwinning in de pas drooggelegde meren – en dat juist op het moment dat hout in Europa erg duur was, waardoor Nederlandse steden enorm profiteerden. In het algemeen beweert hij dat de omvang van steden in de geschiedenis steeds aan banden is gelegd door de schaarste en eindigheid van energiebronnen. Hout, houtskool, turf, waterkracht, wind, een stad werd zo groot als de beschikbare energiebronnen toelieten. Rome bijvoorbeeld werd nog grotendeels op spierkracht gebouwd, met behulp van slaven. “Er waren ook paarden, smeltovens en zeilschepen, maar in Rome was de mens de belangrijkste bron van watts.” In de Middeleeuwen kreeg je vervolgens de os. Slaven werden vervangen door lastdieren. “Omdat ossen moeten grazen, berustte deze beschaving meer op dorpen dan op steden.” Paarden konden twee keer zo snel ploegen, waardoor de steden na de introductie van het paard (vijftiende en zestiende eeuw) konden groeien.

Toen er eenmaal fossiele brandstoffen beschikbaar kwamen, konden de steden pas werkelijk groeien. Steenkool, aardgas en aardolie zijn er in overvloed. Vandaar dat steden eindeloos doorgroeien. “Dat leidt tot een schokkende ironie. Ik ga nu namelijk betogen dat economische groei pas duurzaam werd toen hij zich van niet-hernieuwbare, niet-organische energie begon te bedienen.” Ja ja, duurzame economische groei, maar bovenal steeds grotere steden. Wat de vraag oproept waarom de Nederlandse steden met al dat aardgas in de bodem niet veel groter zijn.

Tagged with:
 

Als dat maar goed gaat

On 6 oktober 2010, in duurzaamheid, energie, by Zef Hemel

Gelezen in Dubai. The Story of the World’s Fastest City (2009) van Jim Krane:

In het hoofdstuk ‘The Airconditioned Nightmare’ schetst Jim Krane een beeld van de verwoestende werking van Dubai’s metropolitane ontwikkeling op de planeet aarde. De ecologische voetafdruk van de woestijnstad van vijf miljoen inwoners is volgens het Wereld Natuur Fonds op dit moment 9,5 hectare per persoon. Dat is eentiende hoger dan de Verenigde Staten (nummer 2) en meer dan drie keer het gemiddelde. De voetafdruk van Groot Brittannië is bijvoorbeeld 5,3 hectare en die van Frankrijk 4,9. Indien de hele wereld evenveel hulpbronnen zou gebruiken als Dubai, dan waren vier planeten aarde nodig. “Residents of the UAE and Dubai consume more water and electricity and produce more waste per capita than nearly anyone on the planet.” En het erge is, ecologisch bewustzijn is er totaal afwezig. Jim Krane interviewt in zijn boek Mathis Wackernagel, een Zwitserse ingenieur die vanuit Oakland, Californië, ecologische voetafdrukken pleegt uit te rekenen. Tegenwoordig staat hij aan het hoofd van het Global Footprint Network. Wackernagel beweert dat wanneer Dubai zijn laagbouw en zijn extreme hoogbouw zou middelen, een stedelijke schaal zou ontstaan die veel menselijker en duurzamer is. “Wackernagel points to Paris as an efficient cityscape.” In Parijs zijn minder liften nodig, gespreidere patronen van winkelvoorzieningen, beter openbaar vervoer, enzovoort.

Maar het ergste komt nog. Tussen 2002 en 2007 is het elektriciteitsverbruik van Dubai verdubbeld. Als Dubai met 16 procent per jaar blijft groeien, dan zal het bijna 10 miljard dollar moeten spenderen aan extra elektriciteitsvoorzieningen. Binnen twaalf jaar na nu verbruikt de stad evenveel energie als half Californië. “Crazy as it sounds, the world’s most energy-rich region is short of power.” Er wordt op dit moment al een kolengestookte centrale gebouwd om het noordelijke deel van de stad te voorzien van elektriciteit. En dat terwijl steenkool, de smerigste brandstof van alle, in het hele Midden Oosten helemaal niet wordt gewonnen. Het moet worden aangevoerd uit India en Zuid-Afrika. Als dat maar goed gaat.

Tagged with:
 

Solar Freiburg

On 28 juni 2009, in duurzaamheid, by Zef Hemel

Gelezen op Citiwire.net van 31 mei 2009:

Terwijl de Amsterdamse politiek haar wethouder van milieu, Marijke Vos, het leven zuur maakt, maakt de stad Freiburg in Baden Württemberg furore met de uitvoering van plannen die ook Vos op haar lijstje heeft staan. Door de onrust rond de opwarming van de aarde is het ruim 200.000 inwoners tellende Freiburg ineens in de internationale belangstelling komen te staan. Zelfs de Amerikanen hebben de Zuidduitse stad ontdekt. Waarom lukt het daar wel en in Amsterdam niet? Omdat de bewoners van Freiburg in de jaren zeventig zich met succes hebben verweerd tegen de komst van een kerncentrale. "Even after the plant was cancelled, they stuck together, agreeing it wasn’t enough to say what they opposed — they had to explore where they would get their future electricity, power, heat. Would it be solar, or wind, or geothermal? Could it happen with no nuclear power, with radically less oil and coal?" Aldus de Amerikaanse journalist Neil Pearce op zijn blog, Citiwire.net. "It was an open debate. Professors came to the town plaza to discuss arrays of energy strategies. Special research institutes were founded — among them an EcoInstitute to look into such issues as reduced household consumption through energy-efficient construction and appliances. Also founded in Freiburg: the Fraunhofer Institute for Solar Energy Systems, now Europe’s largest solar research energy body with a 500-person staff. A visitor is exposed to exciting solar razzle-dazzle in Freiburg today — some 1,000 solar panels on building rooftops and facades, 2,400 square meters of solar cells atop a city stadium, and a solar tower at the railway station, its mixture of glass and 240 embedded solar panels glistening in the sun. It’s taking time for solar to satisfy more than a fraction of Freiburg’s city energy demands. But it keeps growing because of a crucial incentive — the legal right of homeowners and businesses to feed excess power back into the local power grid, at an attractive rate of return, on a multi-year basis. Germany as a whole is following the Freiburg lead, investing billions in photovoltaic research to become one of the world leaders in solar panel production and installation."

“We do trips into the future,” says Juergen Hartwig, a founding partner of “Freiburg Futour” which explain’s Freiburg’s breakthroughs to visitors. Environmentalists like himself, he notes, are no longer scoffed at as impractical idealists who wear two sweaters in winter; today not only Germany’s “Greens” but the main political parties have come around to support solar and other energy alternatives, because they’re profitable, and because they provide the county with some 250,000 jobs. Freiburg keeps expanding its energy saving alternatives. Town center is an expansive vehicle-free pedestrian zone, one of Germany’s first, with refreshing foot-wide fresh water canals running along the streets to provide natural cooling and add ambiance. There’s a robust, growing public transit system of electric trams and buses. The city’s advanced water systems include grassy swales to percolate rain water into the aquifer while sewage waste is collected in a biogas plant together with organic household waste for electric power generation." Volgens Pearce is de woonwijk Vauban het meest radicale voorbeeld van een ecologisch verantwoorde inrichting. De wijk – een naoorlogs barakkenkamp van de Franse bezettingsmacht – kent geen parkeren op straat, wordt doorsneden door fietspaden, kent een gavanceerd systeem van regenwaterafvoer, wordt voorzien van energie uit fotovoltaische cellen. "Seventy percent of Vauban’s 5,000 residents don’t own an automobile at all; many sold a car to move into the neighborhood and now rely on a car-sharing scheme (like ZipCar in the United States) for excursions." Zeg maar, het is een soort Utrechtse Houten, maar dan ambitieuzer, meer bij de tijd.

Als het goed is, komt de burgemeester van Freiburg dit najaar naar Amsterdam. Om te spreken op het Wibaut-congres, op 1 & 2 oktober, in de Westergasfabriek. Dan eens kijken hoeveel Wibauten de Amsterdamse politiek nog kent.

Tagged with:
 

A new Green Deal

On 6 december 2008, in duurzaamheid, by Zef Hemel

Gelezen in De Volkskrant van 6 december 2008:

Willem Vermeend, hoogleraar economie in Maastricht en voormalig staatssecretaris van Financiën, wil de economische crisis gebruiken om de Nederlandse economie in duurzame richting te hervormen. Hij wil in het voetspoor treden van de secretaris-generaal van de Verenigde Naties en A Green New Deal bewerkstelligen. Bravo! Hij loopt, aldus De Volkskrant, "over van de ideeën." Windmolenparken op zee bijvoorbeeld. "Moet je je voorstellen dat je in 2020 in een vliegtuig zit en je ziet die gigantische windparken. Dan hebben we er na de Deltawerken en de Afsluitdijk weer een wereldwonder bij!"

Alweer een Hollander die snakt naar een icoon. In bestuurlijk Nederland werpt men zich telkens weer op als de nieuwe Cornelis Lely! Zeker als het even tegenzit. Eilanden in zee, de hoogste toren van Europa bij Utrecht, de Olympische Spelen in Staphorst. Komt er dan geen eind aan dit snakken naar heroïsche projecten? Stop al je geld in een eendimensionaal grootschalig project en wacht af hoe alles weer goed komt. Hoe goedbedoeld ook, de enige èchte duurzame investering in de Nederlandse economie is het langjarige project van de Nederlandse metropool. Metropolen – wereldsteden in de goede zin – zijn het meest duurzame wat je kunt creëren: ze kennen een laag gemiddeld autobezit want een hoog aandeel openbaar vervoer, ze hebben de beste medische voorzieningen, ze zijn het beste in staat om energie vast te houden en te recyclen, ze kennen de meest diverse economie en zijn daardoor veerkrachtig, ze absorberen migranten het gemakkelijkst, het zijn de beste emancipatiemachines, ze bieden een draagvlak voor de beste sociale en culturele topvoorzieningen. Waarom pleit Willem Vermeend niet voor een metropool? Het komt gewoon niet in de hoofden van de Nederlandse politici op. Ze spelen liever Don Quichot.

Tagged with: