Amsterdam

Jac. P. Thijsse dus. Over hem verscheen onlangs een nieuwe biografie, die ik inmiddels met plezier heb uitgelezen. Maar ik bezit ook een exemplaar van een eerdere biografie, van de hand van Sietzo Dijkhuizen, uit 2005. Twintig jaar geleden schreef deze journalist, ooit redacteur bij Trouw, over de natuurbeschermer Thijsse (1865-1945). Hij deed dat in ronduit bewonderend proza. Wat me daarin indertijd opviel waren de verhalen over de veelvuldige wandelingen van de onderwijzer Thijsse. Gewoon de klas uit, naar buiten met de leerlingen. Dat deed hij al op Texel, maar later zou hij dat ook in Amsterdam gaan doen. De wethouder vond het eerst maar niks, maar stemde later toch toe. Hij mocht zelfs gratis met zijn klas met de tram naar de rand van de stad. Het werd ‘schoolwandelen’. Wandelen als Amsterdamse onderwijsvernieuwing. En niet alleen natuurstudie was het doel, want met zijn oudere leerlingen ging Thijsse ook naar het Rijksmuseum. Liefst twee keer per week. Schoolwandelen leidde tot beter begrip van aardrijkskunde, geschiedenis, tekenen, Nederlandse taal en biologie. Ook iemand als Eli Heimans was door het virus van het wandelen aangestoken. Voor achtergronden verwijst Dijkhuizen naar de ideeën van Spencer en Herbart.

Dijkhuizen gaat er verder niet op in. Dus lees ik Herbert Spencers Education. Intellectual, Moral, and Physical. Het boek dateert uit 1896. Het laatste deel – Physical Education – gaat over voeding, kleding en bewegen. Het is heerlijk geschreven proza, glashelder. De Britse filosoof Spencer rekent voor hoeveel uren een leerling gemiddeld op een dag buiten komt. Slechts een uur. Is dat gezond? Leerlingen klagen over hoofdpijn. Vreemd is het niet. Vervolgens weidt hij uit over de overbelasting van de hersenen. “What folly is it, then, while finishing the engine, so to damage the boiler that it will not generate steam!” Thijsse zal het in zijn oren hebben geknoopt. Met de klas trok hij erop uit. “Die wandelingen werden herhaald in verschillende jaargetijden en in opeenvolgende jaren, zoodat de meeste leerlingen ze viermaal deden onder leiding. (…) Natuurlijk kwamen we bekaf thuis, de onderwijzers evengoed als de leerlingen. Maar het was een gezonde vermoeienis.” Hoeveel wandelt een onderwijzer tegenwoordig met zijn leerlingen?